EPDK MEVZUATI ÇERÇEVESİNDE ELEKTRİKLİ ARAÇ ŞARJ ÜNİTELERİNİN KURULMASI VE KULLANIMI
Özet
Küresel ölçekte çevresel sürdürülebilirlik politikalarının önem kazanmasıyla birlikte elektrikli araçların kullanım oranı hızla artmaktadır. Elektrikli araçların yaygınlaşması, bu araçların enerji ihtiyacını karşılayacak şarj altyapısının geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır. Türkiye’de elektrikli araç şarj hizmetlerinin hukuki altyapısı 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından çıkarılan Elektrikli Araçlar Şarj Hizmeti Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Bu çalışmada elektrikli araç şarj hizmetlerinin hukuki niteliği, şarj ağı işletmeciliği lisansı, şarj istasyonlarının kurulması, fiyatlandırma sistemi, kullanıcı hakları ve denetim mekanizmaları incelenmiştir. Ayrıca uygulamada karşılaşılan hukuki sorunlar değerlendirilmiş ve mevzuatın geliştirilmesine ilişkin öneriler sunulmuştur.
1. Giriş
Enerji dönüşümü ve iklim değişikliği ile mücadele kapsamında fosil yakıt tüketiminin azaltılması, elektrikli araçların yaygınlaşmasına önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Elektrikli araç teknolojisinin gelişmesi yalnızca otomotiv sektörünü değil aynı zamanda enerji piyasasını da doğrudan etkilemektedir.
Elektrikli araçların kullanımının artmasıyla birlikte bu araçların enerji ihtiyacını karşılayacak şarj altyapısının kurulması ve işletilmesi hukuki düzenleme gerektiren yeni bir faaliyet alanı oluşturmuştur.
Türkiye’de elektrikli araç şarj hizmetlerine ilişkin hukuki düzenleme uzun süre genel enerji mevzuatı kapsamında değerlendirilmiş olmakla birlikte, elektrikli araçların yaygınlaşması üzerine 2022 yılında Elektrikli Araçlar Şarj Hizmeti Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir.
Bu yönetmelik ile;
- şarj ağı işletmeciliği
- şarj istasyonlarının kurulması
- lisans sistemi
- fiyatlandırma
- tüketici hakları
gibi konular ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.
2. Elektrikli Araç Şarj Hizmetinin Hukuki Niteliği
Elektrikli araç şarj hizmetinin hukuki niteliği, enerji hukuku açısından önemli bir tartışma konusudur.
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretine ilişkin faaliyetleri düzenlemektedir. Ancak elektrikli araç şarj hizmeti klasik anlamda bir elektrik satış faaliyeti olarak değerlendirilmemektedir.
EPDK tarafından yayımlanan Elektrikli Araçlar Şarj Hizmeti Yönetmeliği’nin 4. maddesinde şarj hizmeti şu şekilde tanımlanmıştır:
Elektrikli araçların bataryalarının şarj edilmesi amacıyla elektrik enerjisi sağlanmasına yönelik hizmet.
Bu tanımdan hareketle şarj hizmeti;
- elektrik enerjisinin satışından ziyade
- elektrik enerjisinin araç bataryasına aktarılmasına yönelik bir hizmet
olarak kabul edilmektedir.
Dolayısıyla şarj hizmeti, elektrik tedarik faaliyetinden farklı bir hukuki rejime tabi tutulmuştur.
3. Şarj Hizmeti Faaliyetinin Hukuki Dayanağı
Türkiye’de elektrikli araç şarj hizmeti faaliyetlerinin temel hukuki dayanakları şunlardır:
- 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu
- Elektrikli Araçlar Şarj Hizmeti Yönetmeliği
- EPDK kurul kararları
- İlgili teknik düzenlemeler
Bu düzenlemelerin amacı;
- elektrikli araç şarj piyasasında rekabeti sağlamak
- yatırım ortamını geliştirmek
- tüketici haklarını korumak
- güvenli altyapı oluşturmak
olarak belirlenmiştir.
4. Şarj Ağı İşletmeciliği
Elektrikli araç şarj hizmeti sunabilmek için şarj ağı işletmeci lisansı alınması zorunludur.
Şarj ağı işletmecisi;
- şarj istasyonlarını işleten
- şarj ağı yönetim sistemini kuran
- kullanıcıların şarj hizmetine erişimini sağlayan
tüzel kişilerdir.
Lisans Başvuru Şartları
Şarj ağı işletmeci lisansı alabilmek için şirketlerin;
- Türkiye’de kurulmuş anonim veya limited şirket olması
- belirli sermaye şartını sağlaması
- teknik altyapıya sahip olması
- EPDK’ya lisans başvurusunda bulunması
gerekmektedir.
EPDK lisansı olmadan şarj hizmeti sunulması mümkün değildir.
5. Şarj İstasyonlarının Kurulması
Elektrikli araç şarj istasyonları farklı lokasyonlarda kurulabilmektedir.
Başlıca kurulum alanları:
- otoyollar
- akaryakıt istasyonları
- alışveriş merkezleri
- otoparklar
- konut siteleri
- kamu alanları
Şarj istasyonlarının kurulabilmesi için aşağıdaki süreç izlenmektedir:
- Elektrik dağıtım şirketinden bağlantı alınması
- Şarj ağı işletmecisi ile sözleşme yapılması
- Teknik altyapının kurulması
- EPDK sistemine kayıt yapılması
6. Konutlar ve Sitelerde Şarj Ünitesi Kurulması
Elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte apartman ve site otoparklarında şarj ünitesi kurulması önemli bir hukuki tartışma konusu haline gelmiştir.
Kat Mülkiyeti Kanunu açısından değerlendirildiğinde;
- ortak alanlarda yapılacak değişiklikler için kat maliklerinin onayı gerekmektedir.
- elektrik altyapısının uygun olması gerekir.
Ancak bireysel kullanım amaçlı kurulan düşük güçlü şarj üniteleri genellikle basit tadilat kapsamında değerlendirilmektedir.
Uygulamada sitelerde şarj altyapısı kurulurken;
- enerji kapasitesi
- yangın güvenliği
- otopark düzeni
gibi hususlar önem taşımaktadır.
7. Şarj Hizmetinde Fiyatlandırma
Elektrikli araç şarj hizmetlerinde fiyatlandırma serbest piyasa esasına göre belirlenmektedir.
Ancak bazı temel ilkeler bulunmaktadır:
- fiyat şeffaf olmalıdır
- kullanıcı işlem öncesinde fiyatı görebilmelidir
- ayrımcı fiyatlandırma yapılamaz
Fiyatlandırma genellikle şu yöntemlerle yapılmaktadır:
- kWh başına ücret
- süre bazlı ücret
- abonelik modeli
8. Kullanıcı Hakları
Elektrikli araç kullanıcılarının şarj hizmeti kapsamında bazı hakları bulunmaktadır.
Bunlar arasında:
- fiyat bilgisine erişim
- şarj istasyonuna erişim hakkı
- güvenli hizmet alma
- kişisel verilerin korunması
yer almaktadır.
Ayrıca kullanıcıların mobil uygulamalar aracılığıyla;
- şarj istasyonu bulabilmesi
- rezervasyon yapabilmesi
- ödeme işlemlerini gerçekleştirebilmesi
mümkündür.
9. Denetim ve Yaptırımlar
Elektrikli araç şarj hizmeti faaliyetleri EPDK tarafından denetlenmektedir.
Mevzuata aykırı faaliyetler halinde uygulanabilecek yaptırımlar:
- idari para cezası
- lisans iptali
- faaliyet durdurma
şeklinde sıralanabilir.
Bu yaptırımların amacı piyasada rekabeti korumak ve tüketiciyi korumaktır.
10. Karşılaştırmalı Hukuk İncelemesi
Elektrikli araç şarj altyapısı Avrupa Birliği ülkelerinde de önemli bir düzenleme alanıdır.
Örneğin:
Avrupa Birliği
- Alternatif Yakıt Altyapısı Direktifi
Almanya
- Charging Station Ordinance
ABD
- National Electric Vehicle Infrastructure Program
Bu düzenlemeler de şarj istasyonlarının standartlarını ve lisans sistemlerini belirlemektedir.
11. Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar
Elektrikli araç şarj altyapısına ilişkin uygulamada bazı hukuki sorunlar ortaya çıkmaktadır.
Başlıca sorunlar:
- sitelerde şarj altyapısı kurulmasına ilişkin uyuşmazlıklar
- elektrik altyapısının yetersizliği
- lisans süreçlerinin uzunluğu
- fiyatlandırma şeffaflığı
12. Sonuç
Elektrikli araç teknolojisinin gelişmesi enerji piyasasında yeni bir hizmet alanının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Türkiye’de bu alanın hukuki çerçevesi EPDK tarafından oluşturulmuş olup Elektrikli Araçlar Şarj Hizmeti Yönetmeliği ile ayrıntılı bir düzenleme yapılmıştır.
Bununla birlikte elektrikli araçların kullanımının artmasıyla birlikte şarj altyapısına ilişkin hukuki düzenlemelerin de gelişmesi beklenmektedir.
